آیا رود بلخاب همان رود دایتی است؟

علائم زمان ورود انگل ها، باکتری ها یا ویروس ها به روده نمایان می شوند. به شهر گریزی مهاجرت معکوس گفته می شود . بنابراین، سمرقند در عصر سلجوقیان به دست والیان منصوب از سوی پادشاهان سلجوقی میگشت . حملات ترکها و ترکمانها و غزها و سلجوقی ها و غیره و غیره چیزی باقی نگذاشته است. این رود که از سلسله ی سیاه کوه منبع میگیرد طول آن تا هامون 350 کیلومتر حساب شده و به سبب آنکه از وسط جیجه میگذرد باسم «دریای جیجه» و پس از عبور از منطقه مذکور در ناحیه «انار دره» بنام «دریای هاروت» یاد میگردد و این از جمله هشت رودخانه ای است که آب خود را به دریاچه هامون می ریزد.

سمرقند به دلیل بهرهمندیاش از ویژگیهای جغرافیایی و اقتصادی مناسب، از مهمترین شهرهای ماوراءالنهر شمرده میشده است و بیشتر جغرافیدانان آن را با شکوهترین و زیباترین شهرهای این منطقه نامیدهاند. جیهانی سمرقند را بندر تجاری ماوراءالنهر میخواند: «سمرقند، فرضه ماوراءالنهر است و مجمع بازرگانان و همه متاعها بدانجا آرند و از آنجا به شهرها برند ». به نظر می رسد که: رود جیحون رود داییتی نباشد؛ زیرا این رود براي ساكنان حوزه بلخ چندان مورد استفاده نبوده است و معنی ندارد که بلخیان در کتاب مقدس خود از یک رود کم فایده این همه تقدیس و تعظیم کنند. بنا بر این نمی توان پذیرفت که منظور از رود داییتی که این همه در کتاب مقدس پارسیان بلخی و زابلی مورد تقدیس و ستایش و توجه بوده است ، رود اَرَس در آذربایجان یا رود زرافشان در سمرقند و یا رود سیحون (سیردریا) در آسیای میانه باشد.

از قربانی در مورد هزینههای این طرح میپرسیم میگوید: فقط ۵ میلیارد برای مطالعات پیشبینیشده که آن هم تخصیص پیدا نکرده است و پیشاز این هزینهای انجام نشده است. یکی از مهم­ترین نکات در مورد این پروژه مربوط به سال ۱۳۹۴ است. امروزه نیز آنها را از بزرگترین و مهمترین شهرهای آسیای مرکزی میشمارند و بیگمان، این اهمیت از میراث درخشان فرهنگی و جایگاه و پیشینه تاریخی آنها سرچشمه میگیرد که پیوندی کهن با تاریخ و فرهنگ ایرانزمین دارد. کوههای مرتفع بامیان سرچشمه تمام آبها و رودهایی است که به سمت وادی قندهار و سیستان و به طرف مرو و بلخ و خوارزم در جریان اند.

زيرا «اِئيريَنِم وَئِجَه» (Airyanem Vaegah) چنان كه پيدا است در شمال «سُغديانه» (سغد) و «مَرگيانه» (مرو) قرار دارد. اُشتیخن، کُشانیه (کشانی) و وذار در شمال سمرقند قرار داشتند. این دو شهر بزرگ، تمدنی کهن و میراث فرهنگی بسیار درخشانی داشتند و روزگار درازی، مهد تمدن و ادب و هنر و فرهنگ و سالها از اعتبار سیاسی، اقتصادی و هنری برخوردار بودند. شهرستانی در الملل و النحل پس از توضیح درباره مذهب مزدکی، از وجود پیروان برخی از فرقههای آن در سغد و سمرقند یاد میکند . بنابر ادعای برخی از مورخان، شهرهایی چون سمرقند و بخارا بهعنوان دو مرکز مهم اسلامی شهرت یافت؛ آنچنان که با بغداد برابری میکرد.

محمد بن مسعود تمیمی معروف به عیاشی در اواخر قرن سوم میزیست و از میان آثار او کتاب التفسیر باقی مانده است. سپس آن را از بیخ و بن برکند و در نزدیکی آن شهر تازهای بنیاد نهاد. دارمستتر و نيز نيبرگ و ديگران، آن را با جيحون يكي دانستهاند. همة این عناوین با سرزمین بلخ و زابلستان و سیستان ارتباط دارد، نه با آذربایجان و خوارزم و گرجستان یا جای دیگر. پس از ورود اسلام به منطقه نیز هنر معماری این سرزمین رشد و گسترش یافت. این منطقه به مدت پنج قرن بزرگترین مهد تمدن اسلامی و مرکز حکومتهای مختلفی بوده است.

مطالب ارائه شده از سوی چژان-تسیان، بزرگترین کاشف چینی نواحی غربی آسیای میانه، مؤید وجود دریاچهای بزرگ در شمال غرب چین است که بارتولد آن را دریای آرال میداند. بیشتر جغرافیدانانی که این منطقه را دیده و به ارزیابی جغرافیای طبیعی، آب و هوا و وضع مستعد این دو شهر پرداختهاند، آن را با عنوان «یکی از جنّات اربعه دنیا» ستودهاند. تسامح مذهبی سامانیان و سختگیریهای مذهبی سلجوقیان در هجرت شیعیان به این منطقه بیتاثیر نبوده است. یکی از جاذبههای دریاچه نمک وجود جزایر متعددی است که در چند نقطه از دریاچه قد برافراشتهاند که بزرگترین آنها «جزیره سرگردان» نامیده میشود.

با گسترش قلمرو امپراتوری عثمانی این زبان که زبان رسمی آنها بود اصلاحات بسیاری مییافت. اکنون بیشتر شهرهای تاریخی ماوراءالنهر در قلمرو کشور ازبکستان واقع شده است. نزدیکی و مجاورت ماوراءالنهر به قلمرو چینیان، از مهمترین عوامل رونق یافتن تجارت و بازرگانی این سرزمین بهویژه سمرقند به شمار میآمد؛ زیرا بازرگانان سمرقند، بیشتر با چینیان داد و ستد میکردند . جانشینان تیمور بهویژه الغبیک (850-853 ق)، به سمرقند توجه کردند. البته سمرقند در عهد باستان به اندازه دوران اسلامی مهم شمرده نمیشد، اما پس از ورود اسلام، این شهر نیز مانند بسیاری از شهرهای سرزمین ماوراءالنهر در مسیر رشد و بالندگی قرار گرفت و بزرگان و دانشمندان بسیاری از آنجا برخاستند و نامش را در سراسر بلاد اسلامی پراکندند .

البته خرید و فروش غلامان و کنیزان ترک، بیش از داد و ستد دیگر بردگان رواج و اهمیت داشت و جامههای زربفت، پارچههای دیبا، دیگهای مسین، زین و لگام اسب و شیشه نیز از تولیدات و صادرات سمرقند بود. همچنین ارومیه محلی برای خرید و فروش محصولات کشاورزی و عشایری مردم اطراف این شهر بودهاست. در واقع ارومیه با قرارگیری بر سر راههای تجارتی به عنوان گمرکی برای صادرات و واردات کالا از ایران به دیگر نقاط و بالعکس بودهاست. دریاچه ارومیه از جاهای طبیعی ایران است که عنوان ششمین دریاچه آب شور جهان، بزرگترین دریاچه آب شور خاورمیانه و بزرگترین دریاچه ایران را با خود یدک میکشید.

سمرقند در دوران ساسانیان (224-651 م)، رونق و عظمت ویژهای نداشت؛ تا اینکه هیاطله آن را از سیطره ساسانی درآوردند. هنگامی که اسلام به این منطقه آمد و مسلمانان به طور کامل آن را گرفتند، والیانی از سوی دستگاه خلافت برای اداره این سرزمین منصوب میشدند؛ تا اینکه مأمون خلیفه عباسی، در 204 قمری ولایت سمرقند را به فرزندان اسد بنسامان سپرد. با اینکه خشک شدن این دریاچه بسیار ناراحت کننده است اما بدنه کشتی های بر جای مانده در کف این دریاچه که در حال حاضر به یک بیابان خشک تبدیل شده اند، چشم اندازهای جالب توجهی ایجاد کرده که دیدنشان خالی از لطف نیست.

پروژه آبیاری زمین­های کشاورزی بسیار وسیع بود و توجهی به نیازهای پایین دست رودخانه نشد. پس از آن نوبت به پمپ های پر قدرت رسید تا با بستن آن روی رودخانه هیرمند بخش قابل توجهی از آب این رودخانه توسط افغان ها به مزارع کشاورزی اشان انتقال داده شود. روده بزرگ از سه بخش مختلف تشکیل شده است که شامل کورروده، کولون یا پسروده و راستروده است. ولي در اين متن و بخش بعدي آن وِهرود را از دائيتي جدا دانسته است.

دیدگاهتان را بنویسید