مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۹ مرداد ۱۳۳۱ نشست ۲۵ – ویکینبشته

پروژه بزرگ متروی شهر تبریز هم اکنون در دست انجام است و فقط یکی از 5 خطوط مترو تبریز تکمیل شده و قابل استفاده است. بهمان ترتیب عمل کرده وراه رسیدگی بدعاوی وغرامات حقهای که شرکت سابق میتوانست داشته باشدبطور عادلانه و صحیح پیش بینی کرده بنابراین امری مخالف قانون صورت نگرفته ضبط اموال ومصادره نشده وپیش بینی غرامات هم بطورعادلانه شده بودچیزی که موجب گفتگوبودوچیزی که برای ما ایجاد نگرانی میکردازلحاظ حقوقی امرنبودبل که ازلحاظ سیاسی امر بود و وحشت ازاین ارتباط سیاسی وحقوقی برای ما این نگرانی را ایجادکرده بدوباقراری که یک سال ونیم پیش ازطرف دیوان بینالمللی بتقاضای دولت انگلیس راجع به اقدامات تامینی صادرشده بود نگرانی ما بیشتر شده بود زیرا این طور تصورمیکردیم که بیشترلحاظ سیاسی موجب شدهاست که دیوان دادگستری بینالمللی بدون این که رسیدگی به موضوع صلاحیت بکندوازاین موضوع فارغ شودبا نهایت سرعت وعجله قراری به آن شدت صادرکردهاست این خاطره وسابقهای که قرارسال گذشته برای ما ایجاد کرده بودموجب نگرانی دولت وملت ایران شده بودوشایددرخارج ازایران هم کمترکسی میتوانست تصورکند که دراین امر مهم که چندین دولت بزرگ خودرامستقیم یاغیرمستقیم ذی نفع میدانندوبا آن سابقه ایی که درسال گذشته فراهم شده بودیک احقاق حق عادلانهای بشودبخصوص مردمی که واردمسائل حقوقی دقیق نبودندویک اعلامیه ایی بصورت کلی وعام ازطرف دولت ایران راجع به شناسایی صلاحیت دیوان بینالمللی میدیدندوصورت یک امتیازنامه راهم مشاهده میکردند فکر میکردند دیگر راهی باقی نیست حتمادادگاه دراین موضوع قرارصلاحیت صادر خواهدکردباکمال نگرانی هیئت اعزامی ایران حرکت کردوبرای انجام خدمت وماموریت عازم لاهه شدموقعی که ما حرکت میکردیم بسیاری ازدوستان ورفقاوشایدعده ایی هم ازمخالفین بودند که یابصورت دوستانه یابصورت دیگر ی به ماملامت وسرزنش میکردند که چراباین عمل بی حاصل اقدام میکنیددرصورتی که نتیجه آن معلوم است وچرا شخصایاجمعاحرکت میکنیدنتیجه آن غیرازاین کسرحیثیت شخصی هم شده باشدچیزی نخواهدبودولی مایک کاری باتکاء حقانیت وعدالت وباتکاء افکارعمومی ملت ایران شروع کرده بودیم واطمینان کامل بحق وحقانیت ملت ایران داشتیم وبرای مایک تکلیف عینی وشخصی بودازاین راه نمیتوانستیم برگردیم بایستی فریادمظلومیت وحقانیت ملت ایران رادراین مرجع قضایی بینالمللی نه تنهابگوش قضات بینالمللی بل که ازاین راه به گوش تمام عالمیان برسانیم وازاین وظیفه خوغفلت نکنیم وکاری که شروع شده بودبه دست دیگر ان که شایدآن اندازه مورد اعتماد ملت ایران نیستندنسپاریم باین جهت مامویدبخداومتوکل به حق وحقیقیت بدون تردیدعازم لاهه شدیم وهرنتیجه ایی که پیش میآمددرمقابل وجدان ودرمقابل خداوندسربلندبودیم که یک کاری رابا ایمان وباتمام وسایلی که ممکن باشد شروع کردهایم البته آقایان وضعیت بسیارمشکل وخطرناک بودولی عوامل بسیارباعث شد که دولت وملت ایران این فتح وپیروزی بزرگ نصیبش بشودعواملی که به نظربنده باعث این پیروزی بزرگ ملت ایران شده دردرجه اول توجهات الهی است (صحیح است) مادراین مدت مکرراحساس کردیم که گاهی توجه وعنایات الهی بیش ازآن اندازه ایی است که ماوسایل تهیه کردیم (صحیح است) درعین این که موجبات نا امیدی برای مافراهم بوددرعین این که احساس میکردیم که مملکت دچارمحظورات بزرگی شوددرعین حال یک ترتیبی دیدیم که عنایت خداشامل حال ملت شده وموجب رهایی ونجاتش شده دراین موضوع هم عنایت الهی شامل حال مابودووسائل رامثل این که بخودی خودتوجهات الهی فراهم میکردیکی ازجهاتی که من این راعنایت الهی میدانم قبول جناب آقای دکتر مصدق بودبرای عزیمت به لاهه وشرکت کردن خودشان ودفاع ایشان بود شخصا ازاین امرزیرا اگر واقعا آن طوری که تصورمیشد به یک شکستی مواجه میشدندیابجهات دیگر ی نمیتوانستنددراین امرشرکت کنندشایدموجبات ووسایل دفاع آن طوری که درآنجابرای مافراهم شدفراهم نمیشداول توجه خدابودوعامل دوم وعامل اصلی حقانیت ملت ایران بود که برطبق اصول قانونی وحقوقی کوچکترین ایرادی به آن نمیشدگرفت وقاضی میبایدبیش ازاندازه بی انصاف ودورازانصاف وعدالت باشدوقوانین وقواعدبینالمللی واساسنامه خودشان ومنشوربینالمللی راپایمال کنند که یک قراروحکمی برعلیه ملت ایران صادرکندمطلبی که بایددراینجادرحضورنمایندگان عرض کنم دقت وپاکی و عدالت طلبی قضات دیوان دادگستری است ما از این دادگاه وحشت داشتیم وماوقتی با آنها مواج شدیم مخصوصا بنده که سمت قاضی اختصاصی ایران راداشتم ودرتمام جلسات خصوصی قضات شرکت میکردم دیدم که غالب قضات دیوان دادگستری ازعالیترین ومشخص ترین وبرجسته ترین مردمان روی زمین مردمان بسیارعادل وبا انصاف ومهربان ورئوف واقعا متوجه وظیفه قضایی خودشان هستندوبانهایت عدالت میخواهندحکم صادرکنندومسائل سیاسی وجهات دیگر رادرامری که جنبه حقوقی داردواردنمی کنندعدالتخواهی این قضات مسلماعامل مهمی بودودر پیروزی ماتاثیربزرگی داشت (کریمی – البته آنهایی که رای دادند) بله اکثریت قضات بطوری که حضورآقایان عرض شدهاست ماسعادتمندبودیم که یک وکیل مدافع بسیارعلاقه مند و بسیار مبرز پیداکردیم که واقعا بانهایت علاقه بانهایت وجدان مثل یک امری که نه تنهاوظیفه وکالتی اوبودبل که ازروی علاقه ووجدان دراین کاراقدام کردوتمام دفاع را از اول تا آخربانهایت صمیمیت انجام دادوبطوری که آقایان اطلاع دارند برای ماکمک بسیارموثری بود(مهندس حسیبی – آقای نواب راهم بفرمایید) وهمچنین هیئت اعزامی ایران وظیفه خودشان رابانهایت دقت انجام داده وبنده وظیفه خودمیدانم که ازآقای نواب که الان وزیرامورخارجه هستندادای تشکرکنم زیرا ایشان درآنجا واقعا نهایت درجه مراقبت ودقت راداشتندوهم وسائل رافراهم کرده بودندمخصوصامذاکرات ماراباپروفسوررولن وتهیه مقدمات را ایشان فراهم کرده بودند(دکتر معظمی – قاضی اختصاصی راهم بفرمایید) بایدعرض کنم بنده بسیارسعادتمندهستم که درتمام این مرحل سهمی ازاین افتخارهم نصیب بنده شدهاست وادعایی بیش ازاین ندارم دیگر چیزی که بایدعرض کنم موجب پیشرفت مابوداشتباهاتی بود که بعقیده بنده خودانگلیسهاکردندیک اشتباه این بود که درموقع ورودجناب آقای دکتر مصدق وهیئت اعزامی ایران بانهایت بی سیاستی درروزنامههای خودشان شهرت دادند که آقای دکتر مصدق مقدار زیادی قالیهای نفیس ایرانی باخودشان آوردهاند که بقضات دیوان دادگستری بدهند این امر که کذب محض بود تاثیر نامطلوبی بر دیوان بینالمللی کرد و واقعا قضات را آشفته و متحیر کرد و بعد تبلیغاتی بود که در اطراف آقای دکتر مصدق میشد و میگفتندایشان آمدهاند که مقام دیوان دادگستری رابه یک صحنه سیاسی مبدل کنندودرآنجا ازمسائلی صحبت کنند که مربوط به مسائل حقوقی نیست وقضات دادگستری دیدند که این تبلیغات چقدربی اساس است وجناب آقای دکتر مصدق باکمال متانت فقط راجع به مسائلی که مربوط به دیوان بودصحبت کردندوبه هیچ وجه خارج ازموضوع نشدندوهمین امرموجب احترام ایشان شدهم چنین وجودآقای دکتر مصدق درانجاوشرکت خود ایشان دراین دعوی یکی ازعوامل اساسی پیشرفت مابود دیگر این که بایدعرض کنم وکلای مدافع دولت انگلستان با این که تمام دقت ومراقبت راداشتندومثلابیش ازده هزارکلمه برای تفسیریک کلمه صحبت کردندمعذلک درطرزبیان و صحبتشان خودخواهی بود که اینهم شایدموجب تاثیرسوء درقضات میشدهمه این عوامل برای پیشرفت دعوی ما دست بهم دادوخوشبختانه به نتیجه ایی که آقایان استحضارپیداکردندرسید- اکنون برای این که آقایان قدری ازجریان این دعوی اطلاع داشته باشندلازم میدانم مختصری ازدعوی وجریان آن بعرض برسانم آقایان میدانند که ادعای دولت انگلیس این بود که دولت ایران نقض حقوق بینالمللی رانمودهاست وبرخلاف عهدنامه هاو قراردادها رفتارکرده بر خلاف قرارداد امتیازی که دولت انگلیس میخواست به آن صورت بینالمللی بدهدعمل کرده واموال یک شرکت را غصب ومصادره کرده وازاحقاق حق سرپیچی کرده وحاضربدادن غرامت نشده وازاین لحاظ ازدیوان لاهه میخواست که ایران رامحکوم بکند که اولا اموال شرکت رابه شرکت برگرداندوشرکت را آزاددرانجام عملیاتش برطبق آن قرارداد امتیازبکندوخسارات وغرامات وارده راباوتسلیم نمایددولت ایران درمقابل این ادعادواظهارداشت اولاراجع به ماهیت به اختصارمیگفت که دولت ایران ازحق خودش استفاده کرده ازحقی که حقوق بینالمللی بهردولت وملت مسقلی راجع به ملی کردن صنایع ومنابع خودش داده استفاده کرده برخلاف حقوق بینالمللی رفتارنکرده ونقض حقوق بینالمللی نکرده وازپرداخت غرامات عادلانه هم امتناعی نداردوبعلاوه مخصوصا ازلحاظ صلاحیت وبعنوان رد صلاحیت رسیدگی به ماهیت دولت ایران اظهارمیداشت که دیوان دادگستری صلاحیت رسیدگی باین موضوع را نداردبطوری که آقایان اطلاع دارندصلاحیت دیوان دادگستری حدودی است که دولتهابموجب اعلامیههایی که صادر کردهاند آن راشناختهاند دولت ایران بموجب اعلامیه مخصوصی که به تصویب مجلس شورای ملی رسیدهاست صلاحیت دیوان راشناختهاست ودولت انگلستان هم بموجب اعلامیه دیگر ی این صلاحیت راشناختهاست وحدود صلاحیت دیوان برای رسیدگی بدعاوی بین انگلیس وایران درحدودی است که بموجب این دواعلامیه معین شده دولت ایران اظهارمیکرد که طبق این اعلامیه هادادگاه صلاحیت رسیدگی باین امررانداردوبعلاوه متوسل به ماده دوم بندهفتم ازمنشورملل متحدمیشید که بموجب آن اعلام شده بود که مقررات منشورملل متحداجازه نمیدهد که سازمان ملل متحدبهیچوجه دخالت درامری کندمخالف اساس حاکمیت وراجع باموری باشد که درصلاحیت اساسی ملل است باین استناددولت ایران صلاحیت دادگاه راردمیکرددولت انگلستان دررداین ادعایک ادعای بسیارمفصل در لوایحی که بیش از ۱۵۰ صفحه ۲۰۰صفحه بود در ۲ جلد بدادگاه تقدیم کردودرآن جابادلایلی ذکرکرده بوددادگاه را صالح میدانست اولا بیش از ۱۳ قرارداد اظهار کرده بود که باین قراردادها استناد میکرد که از آن جمله قرارداد ۱۸۵۷ و قرارداد ۱۹۰۳ و مکاتباتی بود که درسال ۱۹۲۸ بین دولت ایران و انگلیس انجام شده بود بعلاوه قرارداد امتیاز ۱۹۳۳و ۹ قرارداد دیگر که دولت ایران بادولتهای دیگر منعقد کرده بود و دولت انگلیس بر طبق شرط دولت کامله الوداد میخواست از آن قرارداد هاهم استفاده کند در مقابل این لایحه دولت ایران درلایحه خود و درضمن مذاکراتی که درجلسه دادگاه شد دلایلی درردلایل انگلستان اظهارکردازآن جمله ادعای دولت ایران بود که بر طبق اعلامیه دولت ایران صلاحیت دادگاه راجع ب قراردادهایی است که بعد از۱۹۳۲ است که دولت ایران صلاحیت دادگاه را شناختهاست یعنی صلاحیت دادگاه راجع به قراردادهایی است که بعد از۱۹۳۲ تصویب رسیدهاست و قراردادهای قبل از۱۹۳۲ درصلاحیت دادگاه نیست بنابراین قرارداد ۱۹۰۳ و قرارداد ۱۸۷۵ ومکاتبات ۱۹۲۸ وهم چنین قراردادهایی که بادولتهای ثالث قبل از ۱۹۳۲ منعقدشده نمیتواندمورداستناددادگاه قراربگیرددرموضوع صلاحیت اختلاف نظرفوق العاده ایی بین دولت انگلستان ودولت ایران برسریک کلمه موجودبود که آن کلمه رابفرانسه پستریورposterier میگویند که درقانون ایران کلمه ( بعد از) ترجمه شدهاست درآن جادولت انگلستان ادعامیکرد که این کلمه بعد از که درقانون فرانسه پستریور نوشته شده باوضاع واحوالی که بعد از۱۹۳۲ناشی شده برعکس دولت ایران مدعی بود که این کلمه بعد برای محدود کردن زمان قرارداد هاوعهدنامه هاست دراعلامیه ایران اینطورانشاء شدهاست صلاحیت دادگاه بینالمللی محدوداست باختلافات ناشی ازاحوال یا اعمال که مستقیمایاغیرمستقیم مربوط باشدباجرای قراردادها و عهدنامههایی که دولت ایران بعد از تصویب این اعلامیه قبول کردهاست بنابراین معنی فارسی این روشن است ولی درمعنی فرانسه آن ممکن بودیک ابهامی باشدمادراینجامتوجه شدیم که متن فارسی اعلامیه مابهیچ وجه تردیدی ندارداین بود که یک جلدازکتاب قوانین ایران راهمراه بردیم وبوسیله یک مترجم رسمی دادگاه سن دادگاه ابتدایی پاریس ترجمه رسمی کردیم ودرضمن محاکمه بوسیله وکیل دعاوی ایران تقدیم شد که درآنجا این کلمه را آن مترجم به کلمه آپره Apres ترجمه کرده بود که قیدزمان است وبایدبه زمان برگرددنه به کلمه پستریور که یک صفت باشدوبیک اسمی برگردد واگرصفت هم باشدمطابق قواعدگرامربایدباسمی برگردد که بلافاصله به آن چسبیده باشدنه به کلماتی که درچند جمله پیش هست خلاصه روی این کلمه Posterieur پستریوریا بعد نماینده انگلیسی دربیان اولیه (قبل ازجواب ایران) بیش ازده هزارکلمه قریب سی صفحه صحبت کردومیخواست ثابت کند که این کلمه به کلمه اوضاع واحوال برمیگرددازآن جمله استنادبه اعلامیههای دولتهای دیگر میکردواظهارمیداشت که دولت ایران این اعلامیه خودرا تقلید ازاعلامیه دولت بلژیک ودولتهای دیگر کردهاست که درآنهاکلمه پستریوریاوضاع واحوال برمی گرددودر اعلامیه دولت ایران هم به همین دلیل باوضاع واحوال برمیگرددودرمقابل این بیانات آن قانون ایران که درآنجاترجمه شدوداده شدالبته یک دلیل قطعی فوق العاده بودبعلاوه دولت ایران یک دلیل قاطع دیگر ی اظهارکرد که علت این که صلاحیت دیوان رامحدودب قرارداد ۱۹۳۲به بعد کردهاست این بود که درآن تاریخ هنوزوضع قراردادهای کاپیتولاسیون ایران با دولتهای دیگر کاملاروشن نشده بوددولت ایران مدتهای مدیددرتحت شرایط یک قراردادهایی که صورت کاپیتولاسیون راداشت بوده ودولت ایران بموجب این شرط خواستهاست تاثیراین قرارداد هارا ازبین ببردوصلاحیت دادگاه راراجع به آنهانفی بکنداین استدلال هم موردتوجه دادگاه قرارگرفت بطوری که اگر آقایان یک وقتی مراجعه بحکم کنید ملاحظه میکنید که موردتوجه دادگاه قرارگرفتهاست بنابراین تمام قراردادهایی که قبل از۱۹۳۲ بودودولت انگلستان به آنها استنادمیکردوموردبحث واعتبارنشد بعد دولت انگلستان توسل به قرارداد امتیاز۱۹۳۳کرده بودومیگفت این قرارداد دوجنبه داردیعنی دوجنبین است ازیک طرف یک قرارداد وامتیازاست که دولت ایران به یک شرکتی داده وازطرف دیگر چون درشورای جامعه ملل سابق مطرح شده ویک اختلاف ویک دعوایی بین دولت ایران ودولت انگلستان در۱۹۳۲و۱۹۳۳ ایجادشده بوددرنتیجه میانجیگری جامعه ملل این قرارداد امتیازدوم داده شده ویک صورت بینالمللی ویک صورت بین دودولت پیداکرده وبنابراین مثل این است که دولت ایران یک تعهدی درمقابل جامعه ملل به گردن گرفته باشد که مواداین قرارداد امتیازی که باشرکت سابق بسته رعایت بکنددادگاه باتوضیحاتی که دولت ایران ووکیل مدافع ایران داد که ازآن جمله بایدعرض کنم خودرئیس دادگاه که دراین موردریاست نمیکردیعنی قاضی انگلستان سرارنولدماک نرخوداوهم ازاشخاصی بود که بادلایل بسیارموجهی اظهارداشته که بهیچوجه این تشریفاتی که درجامعه ملل سابق انجام شده به یک موضوعی که یک قرارداد بین یک دولت ویک شرکت خصوصی بودهاست وجزء قراردادهای داخلی است صورت بینالمللی و قرارداد بین دودولت نداده واین قرارداد یک قرارداد حقوق خصوصی است ودولت انگلستان نمیتواندبرطبق مقررات منشورومقررات ماده ۳۶ اساس نامه که راجع به مقررات بین دودولت است استنادبکندوباین جهت موضوع صلاحیتی برای دادگاه بینالمللی نیست.

بنابراین قرارداد هم از دستور رسیدگی دادگاه خارج شد دیگر از قراردادهایی که دولت انگلستان استنادکرده بود قراردادهایی بود که بعد از۱۹۲۳دولت ایران بادولتهای ثالث منعقدکرده بود که ازآن جمله دانمارک وسویس وترکیه بوددولت انگلیس مدعی بود که چون ازشرط دولت کامله الوداداستفاده میکندبنابراین هرامتیازی که دولت ایران به یک دولت ثالثی داده بایدازآن امتیازبهره مندشودوبرطبق این قراردادهایی که بادولتهای دیگر منعقدکرده دولت ایران متعهدشدهاست در مقابل آن دولتها که با اتباع آنهاوبا اموال آنهامطابق مقررات حقوق بین الملل رفتاربکندوچون دولت ایران دراین مورد برخلاف حقوق بین الملل رفتارکرده بنابراین بایددادگاه قرارصلاحیت صادرکندحالا اگردادگاه این ادعای انگلستان را میشناخت قرارصلاحیت صادرمیکردوما اگردرماهیت ذیحق بودیم یانبودیم یا امر دیگر ی بودولی این استدلال دولت انگلیس هم موردموافقت دادگاه واقع نشدزیرادادگاه چنین جواب دادهاست که استفاده ازشرط دولت کامله الودادبر طبق قراردادهای ۱۸۵۷ ین المللی رازیرپاگذاشتهاست.

یک سطر که ما اینجانوشتهایم در قرارداد با دانمارک که دولت ایران و دانمارک متعهدهستند که با ابتاع و اموال آنها در خاک خودشان بر طبق قواعد بین الملل رفتارکننداین چیزفوق العاده ساده ایست یک اصل ساده مسلم حقوق بینالمللی است. مابایدازاینهاعبرت بگیریم که در انعقاد این قراردادها فوق العاده مراقب باشیم. همچنین یک مرکز اطلاعات گردشگری و هتل تبریز در آنجا وجود دارد که دارای اتاق هایی برای اقامت است. 7. شورای امنیت تصمیم میگیرد که ایران نمیبایست منفعتی را در فعالیت تجاری با دیگر کشورهای دخیل در امر استخراج اورانیوم، تولید و استفاده از مواد و فناوریهای هستهای که در گزارش INFCIRC/254/Revv.9/Part 1 فهرست آنها آمده، بخصوص فعالیتهای غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری، همه فعالیتهای آب سنگین یا فناوریهای مرتبط با موشکهای بالستیک دارای قابلیت حمل و پرتاب سلاحهای هستهای کسب کند.

ملتهای خاورمیانه امروزه چشم باین ملت دوختهاند واگرشکستی براساس نهضت ملت ایران واردشودنه تنهاما بردی را که دراین چندسال نصیبمان شده ازدست میدهیم وبه یک عواقب بدی دچارمیشویم بل که دنیابعقب خواهدرفت دنیادچاریاس ونا امیدی خواهدشدازآن جهت است که هرچه مردم آزادوآزادمنش دردنیاوجودداردبه نظراحترام وتقدیس به جنبش این ملت محرم وبیچاره نگاه میکنندوخواهان پیشرفتش هستندما استدعاداریم ملت ایران توقع دارد که نمایندگان محترم مجلس به آن اهمیتی که دنیابرای ایران قائل هستندتوجه داشته باشندواین راهی که ملت ایران پیش گرفته بایدبه نهایت برساندمخصوصا ازاین موفقیت بزرگی که ازلحاظ بینالمللی نصیب ماشدازاین موفقت بزرگی که از لحاظ بینالمللی نصیب ماشده بایداستفاده کنیم وهرچه زودتراصلاحاتی که ملت ایران انتظارش راداردآن اصلاحات را انجام بدهیم وبا استفاده از منابع اولیه خودمان هم بپردازیم امروز واقعا این جنبش ملت ایران محدودبه یک طبقه معینی وسطح یک افراد ممتازه مخصوصی نیست وریشه این نهضت تاعمق کوچکترین دهات و کوهستانهای ایران رفته وزارع ودهاتی ایران امروزه منتظریک اصلاحات اگراین فرصت رادران موقعیت مجلس شورای ملی ودیوان ازدست بدهند دیگر یک طبقه معین و محدودی و یک افراد ممتازه محدودی مایوس نمیشوندورو گردان نمیشوندبل که طبقات عظیم ملت ایران که انتظار دارند مایوس میشوند و از دست جنبش ملی ایران ممکن است خارج بشوند و یک مخاطرات عظیم وغیرقابل علاجی برای دولت و ملت ایران ایجادمیکندبنابراین آن انتظاراتی که ملت ایران داردامروزه و هم شماها در قلب خودتان به آن واقف هستید باید آن اصلاحات را در اسرع اوقات انجام بدهید که ملت ایران امیدواربشود که با دست خودش آن اصلاحات اساسی که بایستی بشود خواهد شد و ملت ایران میتواند بحول خدا و اعتماد بخودش و بفکرخودش وبدست خودش اصلاحاتی که لازم باشد انجام بدهد(صحیح است) ما امروزه دردنیامدعی یک اصلاحاتی هستیم ومیگوییم که لازم نیست که یک ملت متکی بفلان سیاست یا فلان سیاست دیگر باشد که بتواندخودش را ازگرداب مهالک نجات بدهدخودش بایدبتواندومتکی بخودش باشد و باستقلال وبفکر خودش انجام بدهدبهیچ دستگاه خارجی نمیخواهیم اتکاء داشته باشیم جزبه ملیت وبه استقلال خودمان وباید مجلس شورای ملی وپیشروان ملت ایران نشان بدهند که واقعا قابلیت اجرای این ادعارادارندومیتواننداصلاحاتی را که دنیامراقب آن است وملت ایران انتظارش راداردخودش انجام بدهدبنده راجع باین موضوع عرایضی که لازم دانستم بعرض نمایندگان محترم رساندم واین کتاب راهم که ملاحظه فرمودیداین متن حکمی است که دیوان بینالمللی صادرکردهاست که درابتدایش حکم است و بعد نظریات شخصی ایست که قاضیهایی که دراقلیت بودند و رای مخالف داشتندبرطبق اساسنامه دیوان استفاده کردند و نظریات خودشان را ابراز داشتند (ناظرزاده – خوب بود ترجمه میشد) بله وزارت خارجه ترجمه کردهاست (مهندس حسیبی – دردست ترجمهاست) بعضی اوراقی رسیدهاست که استفاده میکنم تقدیم مقام ریاست مجلس میکنم اوراقی است ازکاشمردرهفت برگ باچندین هزارامضاء توسط آقای مهندس حسیبی رسیدهاست راجع به پشتیبانی ازجناب آقای دکتر مصدق تقاضای مجازات خائنین.

وآن اشخاصی که عامل اجرای این جنایت بودندالان شایددرست ۱۹روز ازروزاین فاجعه عظمی میگذردبلافاصله بعد ازآن روزمجلس شورای ملی باکثریت تام به جناب آقای دکتر محمد مصدق ابرازتمایل کرده بعد هم رای اعتماددادهاست خوب مامیخواهیم ازجناب آقای وزیرکشوراین سوال رادوستانه بکنیم که تکلیف این کسانی که کشته شدهاند وآن کسانی که عامل این کشتاربودهاند چه شده؟ اجازه بدهید من میدانم غلط کرده بالاترازغلط هم یک کاری کرده اما این مطالب برای مردم جواب نمیشودمردم انتقام میخواهند من میخواهم عرض کنم و با کمال صراحت هم میگویم که اگر املاک قوام ازاین که هست صدبرابراین که هست وصدبرابرهم بود مجلس قانونی تصویب میکردمیگرفتنددراختیار بازماندگان شهدای ۳۰ تیرمی گذاشتندوهزارمحرومیت هم برای اووسایرمسببین معین میکردند آن چیزی که مردم را سیرمی کندوآرام میکند انتقام ازاین جنایتکارهاست مردم ایران بعد از آنهمه مبارزه بعد ازآنهمه فداکاری بعد ازآنهمه قربانی میخواهندبرای اولین دفعه درتاریخ ببینند که یک جانی که درمقدمه وموخره اسمش یک القاب مهمی است محاکمه بشوداگرآدم کشته بدارش بزنند و اگرآدم نکشته و یک جنایت خفیفتری کرده جزایش راببینداین رامردم امروز میخواهندخوب اگرشمانکنیدماهم ساکت باشیم یواش یواش پس فردامردم بیچاره رامتهم میکنند میگویند مردم فراموش کارندمردم میگذرندبخداقسم است مردم نگذشتهاند وبخداقسم است مردم از کسانی که قدرت دارند وصلاحیت دارند که عاملین کشتار۳۰تیرراتعقیب ومجازات بکنند اگر نکنند بسیار متنفر خواهند شد و از کسانی که حق دارند این موضوع را تعقیب بکنند کوتاه بیایند بسیار منزجر میشوند آقا پسر مردم جوان مردم برادر مردم شوهر زنهای مردم کشته شدهاند آنوقت ما میخواهیم این مطلب را بالیت و لعل بگذرانیم این موضوعی نیست که مردم آن را قبول داشته باشند اگر بگوییم که مردم فراموش کارند آن وقت بما خواهندگفت که شما بد مردمی هستید و این موضوع را تعقیب نکردید بنابراین من از جناب آقای وزیرکشورخواهش میکنم که این مطالب را با کمال روشنی برای روشن شدن ذهن مردم و برای آن که مردم بدانند که وزیرکشور وقت وسایرمسئولین امر آنها در صدد کشف حقیقت هستند بیان نمایند و توضیح بفرمایند که ما وهم مردم اطلاع پیداکنیم که اولا این آقای احمد قوام کجا رفته چطورشده؟ اگر از ایران بیرون رفته آن دستگاهی که او را از ایران بیرون برده کیست؟ شهربانیست؟ ژاندارمری است؟ اداره هواپیمایی است؟ این از دوحال خارج نیست.

اولا ازجناب آقای وزیرکشورخواهش میکنم برای ماومردم ایران روشن کنند که اصلاقوام چه شده؟ نایب رئیس – وارددستورمیشویم سوال آقای قناتآبادی مطرح است ازجناب آقای وزیرکشور. نایب رئیس – جلسه رسمی است. کشاورز صدر ـ در جلسه قبل بنده یک اظهاری بر طبق اصل ۱۱ قانون اساسی کردم ودر آنجا متذکر شدم و وقتی به مجلس هم آمد معلوم شد مجلس هم عقیده بندهاست وهمینطور که بنده از اصل ۱۱ استنباط کردم آقایان هم تایید کردند وبهمین دلیل هم آقایان نمایندگان تهران تشریف آوردند ودر مجلس قسم یاد کردند، بنده در آنجا تصریح کرددم با ینکه اقتضا دارد اگر این اخطار وارد بود باید به آقایانی که در خارج مجلس در هیئت رئیسه مجلس قسم یاد کردهاند اخطار شود و اطلاع داده شود که مطابق این اصل بیایند اینجا قسم بخورند تا اصل یازدهم تکمیل شود و ضمنا لازم است به عرض برسانم که این مطلبی که بنده عرض کردم از طرف خودم بود وبعد از این هم هر اظهاری بکنم از طرف شخص خودم خواهد بود زیرا بنده بعد از این بعنوان منفرد در مجلس هستم و از طرف فراکسیون و جمعیتی نیستم.

عرض کنم با اینکه آقای نورالدین امامی و آقای بهادری که ارتباط نزدیک و تماس بیشتری با مردم آنجا دارند و از وضعیت نان آنجا اظهار رضایت فرمودند مع الوصف دستور رسیدگی و تحقیق داده میشود وکوشش و اهتمام خواهد شد که اگر واقعا نواقصی در کار نان آنجا باشد مرتفع بشود و انشاءالله نان آنجا و سایر نقاط نسبت به وضعی که وارد بهتر میشود ضمنا یک لایحه ایست راجع بپرداخت مخارج کمیسیون بیطرفی که باید بکار رود هیرمند توجه کند این را تقدیم مقام ریاست میکنم. بنده میخواهم این مطلب روشن بشود که آخراین جنایات ازطرف چه شخصی بودهاست آقا میفرمایندقسمتی ازسوالات من جنبه شخصی داشت متوجه این مطلب نشدم که مقصودایشان ازجنبه شخصی یعنی غرض شخصی بود یا خصوصی بود (وزیرکشور- همچوغرضی نداشتم یعنی متوجه شخص معین بود) شخص معین!

و کما این که خود بنده هم اطلاع دارم که این آقا درتهران است و از این خانه به آن خانه میرود (مهندس حسیبی – احسنت و آنهم با چادر) (حاج سیدجوادی – و از راه آب) دیشب ساعت یک بعد ازنیمه شب یک مردی است در مقابل قبرستان ظهیرالدوله آنجا یک کسی است گویا جگر و دل و قلوه میفروشد این آمد در منزل من درزده و گفت من الساعه قوام را دیدم با یک سرهنگ ارتش و یک شخص دیگری که لباس شخصی داشته نمیشناختم گیوه ملکی هم پایش بود من رفتم جلوی او رابگیرم توقوامی تارفتم جلونزدیکش آن افسرمراتهدیدکردالبته میدانید که آن قبرظهیرالدوله نزدیک منزل برادر احمد قوام است منزل معتمدالسلطنهاست.

رودخانه آجي چاي (تلخه رود) از قسمت شمال وشمال غرب تبريز مي گذرد وبعد از طي مسافتي قابل توجه در دشت تبريز به درياچه اروميه مي ريزد ومهرانرود از ميانه تبريز مي گذرد که اکثراَ در فصول مختلف سال بي آب است. قناتآبادی – معروف است که میگویندایرانی فراموشکاراست البته این مثل واین تذکرواین موضوع دربین مردم ایران شایع است واستشهاداتی ودلایلی هم برایش آقامه میکنندبگذشته وحال استناداتی دارند که قضایایی اتفاق افتاده وبدون نتیجه گرفتن وبدون این که عکس العملی نشان داده شودآن قضیه فراموش شده من عقیدهام این است که ایرانی فراموش کارنیست ممکن است باگذشت باشدولی بعضی ازمواقع این گذشتهاواین فراموشکاریها اجباری است مثل همین واقعه سی ام تیرجناب آقای دکتر مصدق بهرعلتی که آقایان بهتراطلاع داریداستعفاکردوجریاناتی هم درمجلس پیش آمدیک شخصی من غیرقانون من غیرحق ادعاکرد که من رئیس دولت وقتم مردم ایران ازصغیروکبیر تمام طبقات قیام کردندگفتند که این مردغاصب است وحق نداردکرسی ریاست وزرایی را اشغال بکندوبایدبروداین یک تصمیم یک قیام عمومی بودمجلس شورای ملی هم این قیام واین تصمیم رایک قیام ملی شناخت اما در خلال این چند روزه واین مطالب یک وقایع بسیارناگواری جلوآمد که باعث تاسف تمام علاقه مندان به مملکت وآزادی و فضیلت وحقیقت گردیدوآن این بود که یکعده ایی دراین میانه شربت شهادت نوشیدند یکعده ایی از بهترین جوانها وبرادران مازیرتانک له شدندیک عده ایی بدنشان باگلوله مشبک شدیک عده اعضاوجوارحشان ناقص شد یک عده دستشان قطع شدعده ایی چشمشان کورشدیکعده ایی دربدروبی خانمان ویک عده ایی هم اسف انگیزتر مفقودالاثر شدندخوب این جریانات راکی بوجودآورد؟

خلخالی – بله – در عرایض بنده هم یک اشتباهاتی شده بود که قبلا به تندنویسی دادم ومیخواستم عرض کنم که نطق بنده راسانسورکردند و در روزنامهها و رادیو منتشرنشد و تصور میکنم مطالبی که عرض کردم در صحتش تردیدی نباشد و در ضمن تلگرافاتی هم هست مبنی بر پشتیبانی از دولت آقای دکتر مصدق که تقدیم میکنم بعدا تلگرافاتی که میرسد بدون تذکر تقدیم میکنم. نایب رئیس – آقای خلخالی راجع بصورت جلسه فرمایشی دارید؟ یک روزی اگر آقایان نمایندگی محترم به نظرمبارکشان باشد من دراین مجلس شورای ملی راجع به آلت فعل صحبت کردم. مکرم ـ نماینده محترم جناب اقای امینی ضمن توضیحی که فرمودند اشاره کردند که بنده یا جناب آقای وزیر دارایی چرا توضیح نمیدهیم.

نایب رئیس – اگرآقایان اجازه بفرمایند آقای دکتر سنجابی اجازه صحبت طولانی خواستهاند خواهش میکنم به آقای دکتر سنجابی اجازه بدهید که قبلا استفاده کنند. آقای دکتر سنجابی بفرمایید. شب بعدش هم بلافاصله آنجا رفته حتی یکیش هم این بود که مقدماتی فراهم کره بود و میخواست از ایران به یک وسیله فرار بکند که آنشب ما باطلاع پیداکردیم و آنشب با جناب آقای دکتر بقایی در اطراف فرودگاه مهرآباد با یک عده ازاعضای مجمع مسلمانان مجاهد و اعضای حزب زحمتکشان و افراد شهربانی مراقب بودیم و بعد هم این مردفهمیده بود که مامراقب هستیم تجدیدعقیده کرده بودوگذاشته بودبرای وقت مناسب تری.

یاهمین شرط دولت کامله الودادرابنده تقاضامیکنم آقایان توجه بکنندیک شرط بسیارساده ایست که یک دولتی متعهدمیشود که بایک دولت دیگر مثل یک دولت کامله الودادرفتاربکندیعنی هرامتیازی هروضعی که بادولت دیگر داردبا این دولت هم رعایت بکنداین شرط کامله الوداددرظرف ۱۵۰سال مثل یک زنجیری بود که به گردن ما افتاده بودزیرا تنهابموجب این شرط بود که اصول کاپیتولاسیون برماتحمیل میشده وباز برطبق همین شرط منعقددر قرارداد ۱۸۷۵ بود که دولت انگلستان میخواست از قراردادهای بادانمارک وسویس وترکیه استفاده بکندپس ماباید بعد ازاین درروابط بینالمللی ومکاتبات وتنظیم قرارداد هافوق العاده مواظب باشیم که یک خبط کوچکی ممکن است مارابه یک محظورات فوق العاده بزرگی مواجه کندآقایان بنده میخواهم عرض کنم امروزه دنیابیش ازآن چیزی که شایدخودماواقف هستیم باهمیت جنبش ملت ایران متوجهاست.

بنده باید حقیقتاعرض کنم که قضات دادگاه بینالمللی واقعا ازهرشایسته احترام هستندوبنده که افتخارآن راداشتم که چندین روزصبحهاو بعد ازظهرهابا آنهاجلسه داشته باشم دیدم که چه مردمان شریف وآزاده ایی هستند (خسروقشقایی – مخصوصا مال شوروی) ودرواقع بنده اگربخواهم اسم ببرم مثل این که توهین است که ب دیگر ان شدهاست مردمان شریف با استعداددانشمندودرعین حال رؤف ومهربان که بانهایت دقت ومراقبت سعی دارند که مطابق حقانیت اقدام کنندبنده نتایجی که شخصامیخواهم بگیرم ودرواقع بصورت یک توصیه ایست که میخواهم عرض بکنم این است که مادراین کارفتح کردیم واین فتح برای ما آسان نبوداوضاع واحوالی برای ماپیش آمده بود که این فتح نصیب ماشد واگریک کلمه یک سطریایک مکاتبه بعد از۱۹۳۲بادولت انگلیس میداشتیم محققادادگاه بصلاحیت خودرای میداد اوضاع واحوال اینطورپیش امده که قراردادهایی که انگلستان به آن استنادکرده قراردادهای قبل از۱۹۳۲باشند و بعد از ۱۹۳۲ آن دولت بهیچ وجه متوجه نشده باشد که وضع حقوقی خودش راباماروشن بکندویک قرارداد ی با ما منعقد بکند دولتهای دیگر آمدند با ما قرارداد بستند دانمارک بست سویس بست بلژیک بست ترکیه بست یونان بست ولی دولت انگلستان با ما قرارداد نبست و بهمین دلیل بود که الغریق یتشبث بکل حشیش به همه جا متشبث میشد و میخواست از قرارداد با دانمارک از قرارداد باسویس واینها استفاده کند.

بالنتیجه الان جلوگیری ازصدورنفت یا اقدامی ازقبیل اقدام به توقیف کشتی رزماری بکلی غیرقانونی وبرخلاف حقوق بینالمللی است وتصورنمیکنم که درهیچ دادگاه یک کشوربیطرفی شرکت سابق یادولت حامی اوبتواندبایک دلایل موجهی عرض حالی بدهدیاشکایتی بکندومالکیت شرکت رادرمحصول نفت ایران ثابت بکند واقعا به چه دلیل میتواندادعاکند که محصول نفت ایران مال شرکت است که بتواند اقامه دعوی بکند؟ دکتر سنجابی – آقایان نمایندگان محترم برای بنده کمال افتخاروخرسندی حاصل است که برای اولین دفعه ایی که از این تریبون بعنوان نماینده مجلس شورای ملی استفاده میکنم درموردعرض گزارش راجع بخدمت وماموریتی است که سهمی ازافتخارآن نصیب بنده شدهاست ومزایاوفوایدآن برای ملت ایران برعموم آقایان نمایندگان محترم معلوم است بخوبی آقایان توجه دارنددعوایی که بنام دعوای نفت جنوب به تقاضای دولت انگلیس وبطرفیت دولت ایران دردیوان بینالمللی دادگستری لاهه مطرح بودیکی ازبزرگترین دعاوی یکی ازبزرگترین ومهمترین مسائل بینالمللی روزبودشایدبدون اغراق باشد که عرض کنم که درتاریخ تشکیل دیوان بینالمللی چه دیوان دائمی دادگستری سابق وچه دیوان دادگستری فعلی تاکنون دعوایی باین اهمیت واین اعتبارمطرح نشدهاست بنابراین میشوداین رابزگرترین دعوایی دانست که درتاریخ این دادگاه درآن مطرح شدهاست وهم ازلحاظ اقتصادی هم ازلحاظ سیاسی وهم ازلحاظ حقوقی این دعوی مهمترین دعوایی بودهاست که تاکنون مطرح شده ازلحاظ اقتصادی ومالی کافی است عرض کنم که مدعی به این دعوی چند صد میلیون دلاربودهاست ازلحاظ اقتصادی لااقل برطبق میزانی که درسنوات اخیربرحسب صورتی که شرکت سابق نفت ابرازمیکرددرسال درحدود۳۵میلیون تن نفت استخراج و صادرمیشد بوسیله این ماده حیاتی صنعتی کارخانههای عظیم صنعتی کشتیهای بزرگ کارخانجات مختلف بزرگ درحرکت وگردش بوده همین امرمیزان اعتبارواهمیت اقتصادی ومالی این دعوی رانشان میدهدازلحاظ سیاسی آقایان توجه دارند که درپشت سر شرکت نفت جنوب دولت انگلیس قرارداشت (کهبد- شرکت سابق بفرمایید) واین شرکت بقول آقاشرکت سابق که الان ازلحاظ دولت وملت ایران شرکت معدوم ومفقودی است (صحیح است) در حقیقت یک شرکت استعماری بود میشود از جهاتی آن را تشبیه کرد به شرکت هندشرقی که سالیان ممتد برهندوستان حکومت داشت و مقدمه آن اوضاع واحوالی که میدانیددرهندوستان شدشرکت نفت جنوب سابق باشرکتهای دیگر ی ارتباط داشت ودرهمین حدودخاورمیانه بطوری که آقایان میدانند امتیازات نفت دیگر ی وجوددارد که دولتهای بزرگ همه باین مسائل مربوط ومرتبط هستندبنابراین نه تنها انگلستان خودش رادرپشت سرشرکت سابق ذی نفع دراین موضوع میدانست بل که بطورغیرمستقیم بعضی دیگر ازدولتهادرحوالی حوزه شرکت سابق دارای امتیازات ومنافعی بودندخودراذی نفع میدانستندودرظاهریادرباطن وپس پرده باشرکت سابق وحامی آن شرکت همراهی وکمک میکردندواین موضوع یک صورت بینالمللی بزرگی باین امرواین دعوی داده بود و قضیه باینصورت درآمده بودازیک طرف یک وضعیت استعماری یاشبه استعماری دراین حوزه موجودبوده که دولتهایی که درآن ذی نفع بودندمیخواستندبای نحوکان این وضعیت راحفظ کنندوازطرف دیگر یک نهضت بزرگ ملی دریکی ازاین کشورها یعنی کشور عزیز ارجمند مابرپاشده بود که طبق منشورملل متحدواصول حقوق بینالمللی که موردتصدیق وقبول همه دولتهاست واغلب دولتهادرمغرب ومشرق دنیا استفاده کرده بودنداین منبع بزرگ ملی خودرا که نفت است ملی کرده بوداین موضوع مطرح بود که آیایک دولت وملت واقعا وحقیقتا آن طوری که منشورملل متحدبیان کرده وآن طوری که حقوق بینالمللی بران مبتنی است میتواندازاین حقوق واختیارات خودش استفاده کندیابه یک وسایلی دولتهای بزرگ میتوانندازحق ملل ازحق توسعه واستقلال وآزادی ملل جلوگیری کنندباین کیفیت این امریک صورت سیاسی بینالمللی بزرگی داده بود که دولتهای ذی نفع و سایر دولت و ملتهای تشنه آزادی درغرب وشرق دنیامتوجه آن شده بودندمیخواهم عرض کنم که اهمیت واعتبار فوق العادهای که این موضوع پیدا کرده بود بیشتر از نظر سیاسی بوداز لحاظ حقوقی مطلب بسیاربسیارروشن بودزیراچه ازلحاظ صلاحیت وچه ازلحاظ ماهیت درواقع وحقیقت امرهیچ نوع اشکالی موجودنبودازلحاظ صلاحیت برطبق اصول بطوری که بعد اعرض خواهم کردمطلب خیلی روشن بود که دیوان بینالمللی صلاحیت رسیدگی باین امر را ندارد از لحاظ ماهیت هم بهمان اندازه واضح وروشن بودوهست که دولت وملت ایران مثل هردولت مستقلی این حق را دارد که یکی ازمنابع مواداولیه خودراصنایع خودش راملی بکندو به وسیله یک اداره دولتی دردست بگیرددولت ایران در این کارهیچ امرخلاف قاعده حقوق بینالمللی انجام نداده و از لحاظ ماهیت هم کوچکترین ایرادی به دولت وملت ایران نمیشود وارد کرد بل که همانطور که دولتهای دیگر به صورتهای مکرردرسنوات اخیرازاین حق خودشان استفاده کردهاند وصنایع مهم و معادن مهم راملی کردهاند ملت ایران هم نفت خودراملی کرده.

غائب بااجازه – آقایای دکتر کریم سنجابی. دکتر مصدق پس از سه سال حبس انفرادی توسط محمدرضاشاه به قلعه احمدآباد در یکی از روستاهای شهرستان نظرآباد استان البرز تبعید شد و تا آخر عمرش تحت نظر ماموران ساواک در این قلعه زندگی کرد و در نهایت هم به خانه ابدی او تبدیل شد. دیگر نامه از کارگران قند شاهآباد که مبلغ ۷۸۰تومان هم برای آرامگاه شهدافرستادهاند کارگران کارخانه شاهی عریضه فرستادهاند راجع بتقویت از دولت آقای دکتر مصدق اهالی کاشان نامه وتقاضای مشروح مفصلی فرستادهاند وتقاضای محاکمه ومجازات مسببین فاجعه جانگداز۳۰تیررا ازمجلس شورای ملی کردهاست. غلامرضا فولادوند ـ چرا آقای اورنگ را اسم بردید و شاهد قرار دادید؟

دیدگاهتان را بنویسید